Khách sạn mỏ đá Songjiang — Khi địa hình trở thành thuật toán và công trình trở thành lời giải

Khách sạn mỏ đá Songjiang không chỉ gây kinh ngạc vì ý tưởng “đi xuống đất” thay vì vươn lên trời, mà còn vì cách mà toàn bộ hình thái của công trình vận hành như một bài toán parametric dựa trên địa hình thực. Thay vì xuất phát từ hình khối trừu tượng, thiết kế bắt đầu từ dữ liệu địa chất: độ dốc của vách đá, cao độ mặt nước, hướng nắng rọi xuống miệng mỏ, độ phản xạ ánh sáng trên mặt hồ, mức áp lực thủy tĩnh ở các tầng dưới nước. Tất cả tạo thành một bộ tham số khiến công trình không thể được thiết kế theo cách truyền thống. Nó buộc phải “sinh ra từ địa hình”, giống như một mô hình Grasshopper được nuôi bằng dữ liệu thực, chạy hàm để tìm ra hình thái tối ưu nhất.

Mặt đứng kính cong của khách sạn là ví dụ rõ ràng nhất cho tư duy này. Thay vì dựng một facade phẳng, nhóm thiết kế tạo ra một bề mặt liên tục mô phỏng chuyển động thẳng đứng của thác nước. Khi ánh sáng đi từ miệng mỏ đá xuống đáy hồ, mặt kính phản hồi khác nhau theo từng cao độ, tạo nên hiệu ứng như một gradient tự nhiên. Các tầng trên phản xạ bầu trời, các tầng giữa bắt ánh sáng lan từ mặt đá, còn các tầng sát mặt nước trộn lẫn bóng tối, độ ẩm và ánh xanh của hồ sâu. Về mặt kỹ thuật, facade này không phải là một bức tường đứng mà là một bề mặt cong nhiều trục, đòi hỏi hệ khung uốn theo từng phân đoạn, thi công bằng kỹ thuật liên kết theo mặt cong 3D mà các công trình thông thường hiếm khi sử dụng. Nếu nhìn dưới góc độ computational design, facade hoạt động như một “mapping surface” nơi mỗi điểm của mặt đứng là kết quả của một phép tính giữa vị trí, ánh sáng và độ sâu.

Các cánh phòng khách sạn bám theo vách đá cũng mang tinh thần parametric. Kết cấu được bố trí dựa trên mô phỏng tải trọng lên nền đá thật, nơi từng điểm tựa là một node được tính toán để phù hợp với cấu trúc tự nhiên của mỏ. Thay vì ép địa hình phục tùng thiết kế, thiết kế tìm cách “nương theo” địa hình như một mesh bị bo theo geometry gốc. Điều này cho phép công trình chạm đất nhẹ nhất có thể, giảm biến dạng địa hình, giảm xâm lấn và hạn chế các tác động môi trường. Đó là tính “tối giản trong can thiệp” mà ít công trình quy mô lớn đạt được.

Khía cạnh kỹ thuật thi công trong lòng mỏ đá càng cho thấy độ phức tạp của dự án. Đây là môi trường ẩm ướt, thiếu ánh sáng, với tường đá dựng gần như thẳng đứng. Để đưa vật liệu xuống đáy mỏ, đội thi công phải sử dụng hệ thống palang đặc biệt kết hợp cùng giàn giáo treo theo phương đứng. Quá trình xử lý thấm nước đòi hỏi lớp màng chống thấm theo từng tầng, gắn trực tiếp lên nền đá gồ ghề, một công việc hiếm khi xuất hiện ở các dự án thông thường. Tầng dưới nước là thử thách lớn nhất: áp lực nước buộc cấu trúc phải được bọc bằng hệ khung thép hàn kín, đồng thời kiểm tra liên tục bằng thiết bị siêu âm để phát hiện vết nứt sau khi đổ bê tông. Nhà hàng dưới nước được xây trong điều kiện khô tạm thời bằng cách bơm hút toàn bộ hồ, dựng khoang, rồi mới cho nước trở lại. Đây là dạng thi công đảo ngược – xây trước nước sau – mà chỉ các dự án hạ tầng biển mới áp dụng.

Trong bối cảnh đô thị, khách sạn Songjiang là một cuộc đối thoại trực tiếp với câu chuyện tái sinh những vùng đất bị bỏ hoang. Những mỏ đá như thế này tồn tại khắp Trung Quốc, thường trở thành gánh nặng môi trường hoặc phế tích công nghiệp. Việc xây dựng một công trình sang trọng trong lòng vết thương địa chất không nhằm che giấu quá khứ, mà là một cách đưa ký ức công nghiệp vào đời sống mới của thành phố. Nó đặt ra một tư duy khác về phát triển đô thị: không nhất thiết phải san lấp, làm phẳng, quy hoạch lại từ con số không, mà có thể giữ nguyên sự thô ráp của đất đá, rồi dùng kiến trúc để kích hoạt lại giá trị.

Điều đặc biệt là khách sạn không cố trở thành biểu tượng theo nghĩa truyền thống. Nó không vẽ đường chân trời mới, không dùng chiều cao để thống trị cảnh quan, cũng không áp đặt hình thức lên thiên nhiên. Sự biểu tượng của nó đến từ việc dám đảo chiều logic: dùng chiều sâu thay cho chiều cao, dùng vách đá làm mặt đứng tự nhiên, dùng bóng tối làm yếu tố thẩm mỹ, dùng mặt nước như vật liệu chính. Điều này khiến công trình trở thành một trong những minh chứng quan trọng cho tư duy “địa hình dẫn đường” – nơi kiến trúc sư không còn là người áp đặt hình khối, mà trở thành người đọc và giải mã địa chất.

Nhìn từ trên xuống, khách sạn Songjiang giống như một hình khối vừa được rút ra từ lòng đất. Nhìn từ dưới lên, nó như một thung lũng kiến trúc được con người dựng lên trong khung tự nhiên của mỏ đá. Những tầng dưới nước tỏa ra ánh xanh dịu, những tầng giữa phản chiếu vách đá, những tầng trên cùng mở ra bầu trời. Tất cả kết hợp thành một không gian mà khi bước vào, người ta có cảm giác đang đi xuyên qua lịch sử địa chất chứ không phải đi vào một công trình.

Khoảnh khắc đứng bên lan can và nhìn xuống mặt nước sâu là một trải nghiệm không giống bất kỳ khách sạn nào khác. Đó là sự kết hợp giữa độ choáng ngợp, sự tĩnh lặng và nhận thức rõ ràng rằng công trình này không được “đặt lên đất”, mà được “thả vào đất”, như một mảnh ghép tìm đúng vị trí của mình.

Khách sạn mỏ đá Songjiang vì thế trở thành minh chứng cho khả năng kết hợp giữa thẩm mỹ, công nghệ, địa chất và đô thị. Một lời nhắc rằng tương lai của kiến trúc đôi khi không nằm ở việc chinh phục bầu trời, mà ở việc hiểu sâu hơn những gì nằm dưới chân chúng ta.

📷: @by.harper · Blackstation · Kevin