CÂU CHUYỆN VỀ NGƯỜI BẠN CỦA "NHỮNG VỤ NỔ" VÀ GIẤC MƠ XÓA BỎ GÓC 90 ĐỘ

Có một thời, thế giới kiến trúc nhìn những bản vẽ của Zaha Hadid và lắc đầu: "Đẹp đấy, nhưng không bao giờ xây được."

Những mảng tường bê tông nghiêng ngả như chuẩn bị đổ sập. Những đường cong khổng lồ dài hàng trăm mét kéo vạt qua bầu trời. Những khối tích vát nhọn tựa như tàn dư của một vụ nổ bị đóng băng giữa không trung. Đối với tư duy quy chuẩn thời bấy giờ, một thế giới vốn đã quá quen thuộc và an toàn với những góc vuông 90 độ và những khối hộp đóng kín, Zaha Hadid đơn độc đứng ở vị thế của một "kẻ nổi loạn" đầy phi thực tế.

Nhưng người ta quên mất một điều: người phụ nữ sinh ra ở Baghdad ấy mang trong mình một nền tảng toán học sắc bén và tâm hồn của một nghệ sĩ trừu tượng.

Bà nhìn thấy góc 90 độ không phải là sự ổn định, mà là một sự giam hãm. Bà nhìn thấy những đường chéo đâm ngang không phải là sự hỗn loạn, mà là nguồn năng lượng đang khát khao được giải phóng. "Ý tưởng của tôi không có bất kỳ góc 90 độ nào," bà từng nói. Và phía sau câu nói tưởng chừng như ngang bướng ấy, một cuộc cách mạng đã âm thầm bắt đầu.

Từ trạm cứu hỏa "chuẩn bị bùng nổ"...

Trạm cứu hỏa Vitra Fire Station - công trình thực tế đầu tiên mang tinh thần giải cấu trúc của Zaha Hadid.

Năm 1993, trạm cứu hỏa Vitra Fire Station tại Đức hoàn thành. Đó là công trình thực tế đầu tiên của Hadid. Những mảng bê tông thô xiên sắc lạnh va đập kịch tính vào nhau, tạo ra một cảm giác căng thẳng liên tục — chính xác là tâm lý của những người lính cứu hỏa luôn trong trạng thái sẵn sàng lao vào nguy hiểm.

Lần đầu tiên, giới kiến trúc bừng tỉnh. Họ nhận ra rằng kiến trúc không chỉ để che mưa che nắng, mà còn có thể mang lại nhịp điệu, tốc độ và cảm xúc mãnh liệt như một bản giao hưởng.

...Đến dải lụa trắng nối liền trời và đất

Bề mặt đường cong trắng muốt không góc vuông tại Heydar Aliyev Center do Zaha Hadid thiết kế.

Khi công nghệ mô hình kỹ thuật số ra đời vào cuối những năm 90, máy tính cuối cùng đã đuổi kịp trí tưởng tượng của Zaha. Những thuật toán tham số (parametric design) xuất hiện, biến những ý tưởng trên giấy thành hiện thực vật lý.

Đỉnh cao của hành trình ấy chính là Trung tâm Heydar Aliyev tại Baku (Azerbaijan). Hãy tưởng tượng bạn đứng trước một khối kiến trúc khổng lồ mà ở đó, ranh giới giữa mái nhà, bức tường và mặt đất hoàn toàn biến mất. Toàn bộ bề mặt trắng muốt uốn lượn mượt mà như một dải lụa trồi lên từ lòng đất rồi cuộn trôi vào hư không. Khi bước vào bên trong, bạn không còn cảm giác mình đang ở trong một "tòa nhà", mà như đang trôi dạt giữa một dòng chảy không gian vô tận.

Sự kiêu hãnh của "kẻ đứng ở ranh giới"

Năm 2004, Zaha Hadid trở thành người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử bước lên bục nhận giải thưởng Pritzker — "giải Nobel của ngành kiến trúc". Cả thế giới cúi đầu trước "Nữ hoàng của những đường cong".

Thế nhưng, suốt cả cuộc đời, bà luôn từ chối để người ta gọi mình đơn thuần là một "nữ kiến trúc sư".

"Là một phụ nữ trong ngành kiến trúc, bạn luôn là người ngoài cuộc. Nhưng không sao cả, tôi thích đứng ở rìa hơn."

Chính vì chấp nhận đứng ở "ranh giới" ấy, nơi không có sự an toàn của những quy chuẩn cũ, Zaha Hadid đã giải phóng bản thân để tạo ra một ngôn ngữ kiến trúc chưa từng có. Bà chứng minh cho cả thế giới thấy rằng: Kiến trúc không nhất thiết phải là những khối bê tông vô hồn, đứng yên và cam chịu. Kiến trúc có thể biết thở, biết bay, biết uốn lượn và làm rung động những góc khuất sâu thẳm nhất trong tâm hồn con người.

Dù Zaha Hadid đã rời xa chúng ta, nhưng mỗi khi nhìn vào một đường cong mềm mại hay một hình khối tự do trên bầu trời đô thị, người ta vẫn thấy bóng dáng của bà ở đó,, người phụ nữ đã dùng toán học, thuật toán và lòng quả cảm để bẻ cong cả lịch sử kiến trúc thế giới.